Ανατρέπεται η παγκόσμια τάξη - Ο Trump, o Xi και τα μαθήματα για την Ευρώπη από την αρχαία Μακεδονία

Στην αίθουσα της Μεγάλης Λαϊκής Συνέλευσης στο Πεκίνο, οι συνομιλίες μεταξύ του προέδρου των Donald Trump και του προέδρου της Xi Jinping ολοκληρώθηκαν χωρίς μια θεαματική συμφωνία-ορόσημο, αλλά με ένα σαφές πολιτικό μήνυμα: η αντιπαλότητα των δύο υπερδυνάμεων πλέον δεν οδηγεί σε ρήξη, αλλά σε διαχείριση της αλληλεξάρτησης.
Όπως σημειώνεται σε διεθνή μέσα, το αποτέλεσμα δεν ήταν μια λύση στις μεγάλες γεωπολιτικές διαφορές, αλλά μια προσπάθεια σταθεροποίησης μιας σχέσης που παραμένει εύθραυστη.

Από τον ανταγωνισμό στη διαχείριση της αλληλεξάρτησης

Οι ανακοινώσεις περιλάμβαναν κινεζικές αγορές αεροσκαφών Boeing, συμφωνίες για αγροτικά προϊόντα από τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής και τη δημιουργία νέων οικονομικών μηχανισμών συνεργασίας μεταξύ των δύο πλευρών.
Παρά τη ρητορική της αποσύνδεσης (decoupling), η πραγματικότητα δείχνει το αντίθετο: ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής ούτε η Κίνα μπορούν να αντέξουν πλήρη οικονομική αποσύνδεση χωρίς τεράστιο κόστος.

Μια νέα μορφή παγκόσμιας τάξης

Το άρθρο του Modern Diplomacy, υποστηρίζει ότι η μεταπολεμική φιλελεύθερη διεθνής τάξη δεν καταρρέει απότομα, αλλά επαναδιαπραγματεύεται σταδιακά από τις δύο μεγαλύτερες δυνάμεις του πλανήτη.
Αυτό που αναδύεται δεν είναι ούτε η παγκοσμιοποίηση της δεκαετίας του ’90 ούτε ένας νέος Ψυχρός Πόλεμος, αλλά ένα πιο ρευστό σύστημα με επιλεκτική συνεργασία, ελεγχόμενο ανταγωνισμό και άτυπες σφαίρες επιρροής.

Η ενέργεια και οι κυρώσεις στο επίκεντρο

Στο παρασκήνιο των συνομιλιών τέθηκε και το ενδεχόμενο χαλάρωσης κυρώσεων που συνδέονται με κινεζικές αγορές ενέργειας από την Ιράν, στο πλαίσιο προσπάθειας σταθεροποίησης των ενεργειακών ροών.
Αν επιβεβαιωθεί, μια τέτοια εξέλιξη θα σηματοδοτούσε μετατόπιση από τη λογική της πλήρους σύγκρουσης προς μια πιο πραγματιστική διαχείριση της γεωπολιτικής έντασης.

Η «παγίδα του Θουκυδίδη» και το ευρωπαϊκό δίλημμα

Πολλοί αναλυτές ερμηνεύουν τη σχέση Donald Trump – Xi Jinping μέσα από το πρίσμα της λεγόμενης «Θουκυδίδειας παγίδας», όπου η άνοδος μιας νέας δύναμης προκαλεί σύγκρουση με την κυρίαρχη.
Ωστόσο, στο άρθρο προβάλλεται και μια διαφορετική ιστορική αναλογία που αφορά την Ευρώπη: τη σύγκριση με τη Μακεδονία στον αρχαίο ελληνικό κόσμο.

Η «Μακεδονική στιγμή» της Ευρώπης

Καθώς η Αθήνα και η Σπάρτη εξαντλούνταν από τον μεταξύ τους ανταγωνισμό, η Μακεδονία αναδύθηκε ως τρίτη δύναμη που, με υπομονή και στρατηγική προετοιμασία, εκμεταλλεύτηκε το κενό ισχύος.
Σύμφωνα με αυτή την ανάγνωση, η Ευρώπη θα μπορούσε να βρεθεί σήμερα σε παρόμοια θέση: όχι ως κεντρικός παίκτης της σύγκρουσης ΗΠΑ–Κίνας, αλλά ως πιθανός μελλοντικός αυτόνομος πόλος ισχύος, αν καταφέρει να κινηθεί στρατηγικά.

Η μετατόπιση της αμερικανικής στρατηγικής

Η προσέγγιση του Donald Trump χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερο πραγματισμό και λιγότερη ιδεολογική ρητορική: οι συμμαχίες αντιμετωπίζονται ως συναλλαγές, ενώ η οικονομία και η ασφάλεια δεν κινούνται πλέον πάντα παράλληλα.
Η ένταση γύρω από την Ταϊβάν παραμένει το πιο επικίνδυνο σημείο τριβής, με αντικρουόμενα μηνύματα για την αμερικανική στρατηγική αποτροπής.

Η Κίνα ως δύναμη σχεδιασμού του νέου συστήματος

Η Κίνα δεν επιδιώκει πλέον απλή ένταξη στο δυτικό σύστημα, αλλά διαμορφώνει σταδιακά ένα νέο πλαίσιο συνύπαρξης με βάση τη δική της ισχύ και πολιτική φιλοσοφία.
Η λογική της «παγκόσμιας ενσωμάτωσης» αντικαθίσταται από μια πιο ανταγωνιστική αντίληψη κυριαρχίας και ελέγχου στρατηγικών πόρων.

Η Ευρώπη μπροστά σε στρατηγικό κενό

Για την Ευρώπη, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι πλέον η διαχείριση της σχέσης ΗΠΑ–Κίνας, αλλά ο κίνδυνος να διαμορφωθεί ένα νέο διπολικό πλαίσιο χωρίς ουσιαστική ευρωπαϊκή συμμετοχή.
Η ΕΕ παραμένει οικονομικά ισχυρή, αλλά κατακερματισμένη πολιτικά και στρατηγικά, με περιορισμένη ικανότητα επιρροής στις μεγάλες αποφάσεις.

Από τον κανόνα στην ισχύ

Το άρθρο υποστηρίζει ότι το διεθνές σύστημα απομακρύνεται από τη λογική των κανόνων και κινείται προς μια λογική ισχύος: ενέργεια, τεχνολογία, εφοδιαστικές αλυσίδες και πρώτες ύλες μετατρέπονται σε εργαλεία γεωπολιτικής πίεσης.

Το τελικό δίλημμα

Η κεντρική ιδέα είναι ότι η νέα παγκόσμια τάξη δεν θα καθοριστεί από μια θεσμική διεθνή αρχιτεκτονική, αλλά από διαπραγματεύσεις ισχύος ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις.
Και το ερώτημα που τίθεται για την Ευρώπη είναι αν θα αποτελέσει διαμορφωτή αυτής της νέας εποχής ή απλώς έναν ισχυρό αλλά παθητικό παρατηρητή.

www.bankingnews.gr